انواع واریس پوستی از نظر ظاهر رگها
قبل از اینکه واریس را بر اساس محل درگیری یا شدت آن بررسی کنیم، لازم است با انواع اصلی واریس آشنا شویم. بسیاری از سردرگمیها دقیقاً از همینجا شروع میشود؛ یعنی زمانی که ظاهر رگها با شدت بیماری اشتباه گرفته میشود. در پزشکی، نوع ظاهری رگ بهتنهایی تعیینکننده شدت نیست، اما شناخت آن کمک میکند عکسها را درستتر تفسیر کنیم.

واریس عنکبوتی (Telangiectasia)
واریس عنکبوتی شایعترین و خفیفترین شکل تغییرات وریدی قابل مشاهده روی پوست است. این رگها بسیار نازک، سطحی و معمولاً به رنگ قرمز، بنفش یا آبی روشن دیده میشوند و الگوی آنها شبیه تار عنکبوت یا شاخههای ظریف درخت است.

- از نظر پزشکی، واریس عنکبوتی معمولاً نشانه نارسایی شدید وریدی نیست. این رگها اغلب در لایههای بسیار سطحی پوست قرار دارند و ارتباط مستقیمی با وریدهای عمقی ندارند. به همین دلیل، در بسیاری از افراد فقط یک مسئله ظاهری محسوب میشوند.
- از نظر علائم، اغلب بدون درد هستند. در برخی افراد ممکن است سوزش خفیف یا احساس گرما گزارش شود، اما درد واقعی و تورم معمولاً وجود ندارد. به همین دلیل، دیدن واریس عنکبوتی بهتنهایی به معنی بیماری پیشرفته نیست.
واریس رتیکولار (Reticular Veins)
واریس رتیکولار مرحلهای بین واریس عنکبوتی و واریسهای برجسته محسوب میشود. این رگها ضخیمتر از عنکبوتی هستند، معمولاً به رنگ آبی یا سبز مایل به آبی دیده میشوند و در عمق بیشتری از پوست قرار دارند.

- از نظر ظاهری، واریسهای رتیکولار اغلب بهصورت شبکهای یا شاخهای دیده میشوند و ممکن است زمینهساز ایجاد واریسهای برجستهتر در آینده باشند. این نوع واریس بیشتر در ران و پشت زانو دیده میشود.
- از نظر علائم، برخی افراد در این مرحله دچار احساس سنگینی پا، خستگی یا درد خفیف میشوند، بهخصوص پس از ایستادن یا نشستن طولانی. با این حال، هنوز هم شدت بیماری در بسیاری از موارد متوسط محسوب میشود.
واریس طنابی، شاخهای یا برجسته (Truncal / Tributary Varices)
واریسهای شاخهای یا برجسته همان چیزی هستند که اغلب مردم وقتی از «واریس شدید» صحبت میکنند، در ذهن دارند. این رگها ضخیم، برجسته، پیچخورده و طنابیشکل هستند و بهوضوح روی سطح پوست دیده میشوند.

- از نظر پزشکی، این نوع واریسها معمولاً با نارسایی دریچههای وریدی همراه هستند و میتوانند نشانه بیماری وریدی پیشرفتهتر باشند. با این حال، حتی در این حالت هم تعیین عمقی یا سطحی بودن رگ فقط با ظاهر ممکن نیست و نیاز به سونوگرافی داپلر دارد.
- از نظر علائم، درد، تورم، احساس سنگینی شدید پا و در مراحل پیشرفتهتر تغییرات پوستی ممکن است وجود داشته باشد. این مرحله بیشترین احتمال نیاز به بررسی تخصصی را دارد. این واریس در بین برخی از مردم به واریس تالار نیز شناخته میشود که یک اصطلاح غیرپزشکی اما رایج در میان مردم است.
واریس عمقی یا سطحی چیست؟
کلمه واریس سطحی و عمقی بین مردم رایج است اما از نظر پزشکی اصطلاح درستی نیست. در حقیقت منظور مردم از واریس سطحی رگهایی هستند که تنها در سطح پوست مشخص شدهاند و مشکل عمقی ندارند و اغلب به انواع واریس عنکبوتی گفته میشود. در حالیکه واریسهایی که مشکلاتی به جز مشکلات ظاهری ایجاد میکنند مانند واریس رتیکولار و واریسهای شاخهای را گاهی به عنوان واریس عمیق یا عمقی دستهبندی میکنند.
واریس پلکانی چیست؟
«واریس پلکانی» نیز یک اصطلاح غیر استاندارد است و تعریف واحد و پذیرفتهشدهای ندارد. معمولاً این واژه برای توصیف الگوی شبکهای یا شاخهشاخه رگها به کار میرود که میتواند ترکیبی از واریس رتیکولار و شاخهای باشد. از نظر علمی، استفاده از این اصطلاح توصیه نمیشود و بهتر است نوع رگها بهصورت دقیق توصیف شود.
| نوع | توضیحات ظاهری و بالینی |
| عنکبوتی | رگهای بسیار کوچک قرمز/بنفش، الگوی تارعنکبوتی، تشخیص گاهی دشوار، اغلب بدون علامت |
| رتیکولار | شبکهای از رگهای آبی زیر پوست، واضحتر از عنکبوتی، ممکن است با سنگینی خفیف همراه باشد |
| طنابی | رگهای برجسته و پیچخورده، همراه با درد، ورم، خارش و احتمال تغییرات پوستی |
انواع واریس پا
تا اینجا با انواع واریس از نظر ظاهر رگها (عنکبوتی، رتیکولار و شاخهای) آشنا شدیم. اما در عمل بالینی، پزشکان و بیماران معمولاً واریس پا را از سه زاویه اصلی دستهبندی میکنند: شدت علائم، شکل و اندازه رگها، و محدوده یا عروق درگیر. در این بخش، انواع واریس پا را بهصورت ساختارمند و قابلفهم مرور میکنیم تا پایهی درستی برای بررسی ناحیهبهناحیه پا داشته باشیم.
انواع واریس پا از نظر شدت علائم
شدت واریس پا فقط بر اساس ظاهر رگها مشخص نمیشود، بلکه ترکیبی از علائم، تغییرات پوستی و عوارض احتمالی است. در مراحل پیشرفته، واریس میتواند فراتر از یک مشکل موضعی عمل کند و حتی با عوارضی مانند لخته شدن خون و در موارد نادر آمبولی ریه همراه شود انواع واریس از نظر شدت معمولا در ۳ محدوده خفیف،متوسط و شدید تقسیم بندی میشود.
| شدت | علائم و توضیحات |
| خفیف | خارش خفیف، احساس سنگینی ملایم، تورم خفیف مچ پا، تغییر رنگ خفیف پوست بهویژه در نواحی پایینتر پا |
| متوسط | برآمدگیهای محسوس و بزرگ آبی مایل به بنفش، درد، گرفتگی یا لرزش عضلات پا، احساس سنگینی واضح بهخصوص در ناحیه ساق |
| شدید | واریسهای برجسته همراه با زخمهای پوستی،سفت شدن، قرمز یا برنزه شدن پوست، ورم شدید و در موارد نادر تنگی نفس (زنگ خطر آمبولی ریه) |
انواع واریس پا از نظر عروق و محدوده درگیر
از نظر آناتومیک، برخی وریدها نقش کلیدیتری در ایجاد واریس پا دارند. شناخت این عروق کمک میکند بفهمیم چرا واریس در نواحی خاصی از پا شایعتر است.
- واریس ورید صافن بزرگ: ورید صافن بزرگ یکی از اصلیترین سیاهرگهای سطحی پا است که از کشاله ران تا قوزک داخلی پا امتداد دارد. نارسایی این ورید میتواند باعث واریس در داخل، خارج و پشت ران، ساق پا و نواحی پایینتر شود.
- واریس ورید صافن کوچک: ورید صافن کوچک از ناحیه قوزک پا شروع شده و از پشت ساق عبور میکند و به ورید عمقی پشت زانو متصل میشود. نارسایی این ورید معمولاً باعث واریس در پشت ساق، پشت مچ پا و پشت زانو میشود و میتواند با درد، ورم، خارش و تغییر رنگ پوست همراه باشد.
واریس در نواحی مختلف پا
پس از آشنایی با انواع ظاهری واریس و شدت آن نوبت به بررسی عکس واریس در نواحی مختلف پا میرسد. محل درگیری رگها نقش مهمی در تفسیر شدت بیماری دارد، زیرا هر ناحیه از بدن فشار وریدی متفاوتی را تحمل میکند و الگوی درگیری رگها نیز میتواند متفاوت باشد. به همین دلیل، دیدن عکس واریس بدون توجه به محل آن ممکن است باعث برداشت اشتباه شود.
عکس واریس ران از خفیف تا شدید
ران پا یکی از شایعترین نواحی شروع تغییرات وریدی است. از نظر آناتومیک، شاخههای متعددی از وریدهای سطحی، بهویژه شاخههای وابسته به ورید صافن بزرگ، در ناحیه ران قرار دارند. به همین دلیل، افزایش فشار وریدی یا ضعف دریچهها میتواند زودتر خودش را در ران نشان دهد. این مسئله بهویژه در افرادی که سابقه خانوادگی واریس دارند، اضافهوزن دارند یا مدت طولانی میایستند شایعتر است.
عکس واریس ران خفیف
در مرحله خفیف، شایعترین یافته ظاهری، رگهای بسیار نازک قرمز یا بنفش به شکل تارعنکبوت است که به آنها تلانژکتازی یا واریس عنکبوتی گفته میشود. این رگها کاملاً سطحی هستند و معمولاً فقط از نظر زیبایی جلب توجه میکنند. اصطلاح «واریس سطحی» که گاهی برای این حالت استفاده میشود، دقیق نیست. اصطلاح علمی مناسبتر، تلانژکتازی است.

عکس واریس ران متوسط
در مرحله متوسط، ظاهر رگها تغییر میکند. رگهای رتیکولار که ضخیمتر و آبیرنگتر هستند، زیر پوست دیده میشوند. این رگها ممکن است بهصورت شبکهای یا شاخهای باشند، اما هنوز برجستگی شدید ندارند.

واریس ران شدید
در مرحله شدید، واریسها بهصورت رگهای برجسته، پیچخورده و طنابیشکل دیده میشوند. این ظاهر معمولاً نتیجه نارسایی واضح دریچههای وریدی و افزایش قابلتوجه فشار وریدی است. در این مرحله، بررسی با سونوگرافی داپلر توصیه میشود تا منبع نارسایی وریدی مشخص شود. باید توجه داشت که برجسته بودن رگ به معنی عمقی بودن آن نیست؛ عمقی یا سطحی بودن ورید فقط با تصویربرداری مشخص میشود.

عکس واریس ساق پا خفیف تا شدید
از نظر فیزیولوژیک، ساق پا نقش اصلی را در بازگشت خون وریدی از اندام تحتانی به قلب را بر عهده دارد. عضلات ساق مانند یک پمپ عمل میکنند و خون را به سمت بالا هدایت میکنند. هر عاملی که باعث ضعف دریچههای وریدی یا کاهش کارایی این پمپ عضلانی شود، میتواند منجر به تجمع خون و افزایش فشار وریدی در ساق پا شود. به همین دلیل، این ناحیه بیشترین فشار گرانشی را تحمل میکند و بیشترین بروز واریس را دارد.
عکس واریس ساق خفیف
در مرحله خفیف، واریس ساق پا اغلب بهصورت رگهای عنکبوتی یا رتیکولار محدود دیده میشود. این رگها سطحی هستند، برجستگی واضح ندارند و معمولاً فقط هنگام ایستادن یا در نور خاص بیشتر به چشم میآیند.

عکس واریس ساق متوسط
در مرحله متوسط، الگوی رگها تغییر میکند و واریسهای رتیکولار گستردهتر یا شاخهای محدود در ساق پا دیده میشود. این رگها ضخیمتر هستند و ممکن است بهصورت برجستگیهای خفیف زیر پوست لمس شوند، بهویژه پس از ایستادن طولانی.

عکس واریس ساق شدید
در مرحله شدید، واریس ساق پا بهصورت رگهای شاخهای برجسته، پیچخورده و طنابیشکل دیده میشود که اغلب با تغییرات پوستی همراه هستند. این تغییرات میتواند شامل تیرگی پوست، خارش مزمن، سفتی یا ضخیم شدن پوست باشد. تورم پا ممکن است پایدار شود و درد، سنگینی شدید یا حتی گرفتگیهای شبانه عضلات پا دیده شود.

عکس واریس مچ پا از خفیف تا شدید
مچ پا یکی از حساسترین نواحی بدن نسبت به افزایش فشار وریدی است و تغییرات وریدی در این ناحیه از نظر بالینی اهمیت ویژهای دارد. واریس مچ پا معمولاً در ادامه درگیری ساق پا ایجاد میشود و اغلب نشاندهنده پیشرفت بیماری وریدی است. در این ناحیه، واریس میتواند از رگهای سطحی خفیف شروع شود و در مراحل شدید به تغییرات پوستی و حتی زخم منجر شود.

عکس واریس مچ پا خفیف
در مرحله خفیف، رگهای نازک و سطحی در اطراف مچ پا دیده میشوند که اغلب بدون برجستگی واضح هستند. این رگها ممکن است فقط در حالت ایستاده یا بعد از فعالیت طولانی بیشتر به چشم بیایند.
از نظر علائم، معمولاً درد یا تورم وجود ندارد و پوست اطراف مچ کاملاً طبیعی است. این مرحله بهتنهایی نشانه بیماری پیشرفته محسوب نمیشود.

عکس واریس مچ پا متوسط
در مرحله متوسط، تعداد و گستردگی رگها افزایش پیدا میکند و ممکن است رتیکولارهای واضحتر یا شاخههای سطحی کوچک دیده شوند. در این مرحله، تورم خفیف عصرگاهی و احساس سنگینی در ناحیه مچ پا شایعتر است.

عکس واریس مچ پا شدید
در مرحله شدید، علاوه بر واریسهای شاخهای، تغییرات پوستی اهمیت زیادی پیدا میکنند. تیرگی قهوهای پوست، خارش مزمن، سفتی یا ضخیم شدن پوست اطراف مچ از نشانههای این مرحله است. در برخی افراد، زخم وریدی در ناحیه مچ پا ایجاد میشود که نیاز به درمان تخصصی دارد.

عکس واریس پشت زانو از خفیف تا شدید
پشت زانو یکی از نواحی شایع مشاهده واریس است که بهدلیل عبور ورید صافن کوچک و فشار مکانیکی ناشی از خم و راست شدن مداوم زانو اهمیت ویژهای دارد. واریس پشت زانو معمولاً بخشی از الگوی کلی بیماری وریدی اندام تحتانی است و بهندرت بهعنوان یک نوع مستقل در نظر گرفته میشود.
عکس واریس پشت زانو خفیف
در مرحله خفیف، رگهای نازک یا رتیکولار محدود در پشت زانو دیده میشوند که معمولاً بدون برجستگی واضح هستند. این تغییرات اغلب بدون علامتاند و بیشتر از نظر ظاهری جلب توجه میکنند.

عکس واریس پشت زانو متوسط
در مرحله متوسط، رگها ضخیمتر میشوند و ممکن است بهصورت شاخهای زیر پوست لمس شوند. احساس کشش یا ناراحتی خفیف در پشت زانو، بهویژه بعد از ایستادن طولانی یا فعالیت، ممکن است ایجاد شود. در این مرحله، واریس پشت زانو معمولاً با نارسایی نسبی صافن کوچک همراه است.

عکس واریس پشت زانو شدید
در مرحله شدید، واریسهای برجسته و پیچخورده در پشت زانو دیده میشوند که میتوانند با درد، تورم ساق پا و گاهی تغییرات پوستی همراه باشند. این مرحله نشاندهنده نارسایی وریدی واضحتر است و بررسی تخصصی توصیه میشود.

عکس واریس روی پا و انگشتان از خفیف تا شدید
واریس روی پا و انگشتان معمولاً نسبت به ران و ساق کمتر شایع است، اما از نظر بالینی اهمیت دارد، زیرا اغلب در مراحل متوسط تا پیشرفته بیماری وریدی دیده میشود. در این ناحیه، پوست نازکتر است و رگها زودتر قابل مشاهده میشوند، به همین دلیل تشخیص افتراقی بین رگ طبیعی و واریس اهمیت زیادی دارد.
عکس واریس روی پا خفیف
در مرحله خفیف، رگهای روی پا یا انگشتان فقط کمی واضحتر از حالت معمول دیده میشوند. این وضعیت میتواند در افراد لاغر، ورزشکاران یا در هوای گرم طبیعی باشد و الزاماً نشانه بیماری وریدی نیست. از نظر علائم، معمولاً درد، تورم یا تغییر رنگ پوست وجود ندارد. اگر رگها با بالا گرفتن پا محو شوند، احتمال بیماری وریدی کم است.

عکس واریس روی پا متوسط
در مرحله متوسط، رگها ضخیمتر و واضحتر میشوند و ممکن است بهصورت رتیکولار یا شاخهای کوچک دیده شوند. در این مرحله، تورم خفیف پا در پایان روز یا احساس سنگینی میتواند وجود داشته باشد.

عکس واریس روی پا شدید
در مرحله شدید، واریس روی پا بهصورت رگهای شاخهای برجسته دیده میشود که معمولاً با تورم واضح پا و گاهی تغییرات پوستی همراه است. این وضعیت اغلب نشاندهنده درگیری گستردهتر سیستم وریدی است و نباید صرفاً یک مشکل موضعی در نظر گرفته شود.

عکس واریس کف پا از خفیف تا شدید
واریس کف پا یکی از نادرترین اشکال واریس پوستی است، اما به دلیل شباهت علائم آن با مشکلات ارتوپدی یا عضلانی کف پا، اغلب اشتباه تشخیص داده میشود. در بسیاری از موارد، آنچه بهعنوان واریس کف پا مطرح میشود، در واقع رگهای طبیعی یا مشکلات غیروریدی هستند، بنابراین دقت در ارزیابی این ناحیه اهمیت زیادی دارد.
عکس واریس کف پا خفیف
در مرحله خفیف، رگهای کف پا ممکن است کمی واضحتر از حالت معمول دیده شوند، بهویژه هنگام ایستادن طولانی. این حالت در بسیاری از افراد طبیعی است و بهتنهایی نشانه بیماری وریدی محسوب نمیشود. از نظر علائم، معمولاً درد مشخصی وجود ندارد و با استراحت یا بالا گرفتن پا، رگها کمتر دیده میشوند.

عکس واریس کف پا متوسط
در مرحله متوسط، رگها غیرطبیعیتر به نظر میرسند و ممکن است با احساس فشار، درد مبهم یا خستگی کف پا همراه باشند. در این مرحله، افتراق بین واریس واقعی و سایر علل درد کف پا اهمیت دارد.
عکس واریس کف پا شدید
واریس شدید کف پا بسیار نادر است. در صورت وجود، معمولاً با درد واضح، حساسیت موضعی و اتساع قابلتوجه رگها همراه است و اغلب نشاندهنده یک مشکل وریدی زمینهای یا ثانویه است.
واریس در نواحی دیگر بدن
واریس تنها در نواحی روی پوست ظاهر نمیشود و میتواند مناطق دیگر بدن را نیز درگیر کند. البته برخی نواحی مانند واریس لگنی یا واریس تنها با آزمایش، سونوگرافی و تصویربرداری داخلی تشخیص داده میشوند و قاعدتا برای تشخیص آنها نمیتوان عکس ارائه کرد.
برخی نواحی بدن مانند دست و صورت نیز به صورت خیلی نادر ممکن است دچار واریس شوند. البته واریس در نواحی تحتانی بدن رایجتر است. گاهی به اشتباه نازک بودن پوست در صورت یا ضخیم بودن رگهای دست افراد را به اشتباه میاندازد و این موارد را با واریس اشتباه میگیرند. در ادامه به معرفی برخی از واریس های بدن همراه با تصاویر میپردازیم.
عکس واریس صورت؛ واقعاً «واریس» است یا چیز دیگری؟
عبارت «واریس صورت» در جستجوهای کاربران بسیار رایج است، اما از نظر پزشکی، اغلب آنچه در صورت دیده میشود واریس نیست. رگهای دیده شده در صورت به دلیل یکی از موارد زیر است:
تلانژکتازی (مویرگهای گشادشده)
تلانژکتازی صورت معمولاً بهصورت خطوط نازک قرمز یا بنفش دیده میشود که گاهی الگوی شبکهای پیدا میکنند و بیشتر در نواحی گونهها، اطراف بینی و چانه قابل مشاهده هستند. این وضعیت در اغلب موارد یک پدیده پوستی–عروقی سطحی محسوب میشود و معمولاً ارتباطی با نارسایی وریدی یا واریس تحتانی ندارد.

رگهای سطحی آبیرنگ (بهخصوص دور چشم/شقیقه)
در این حالت، رگهای آبی یا سبز زیر پوست نازک صورت دیده میشوند که ممکن است در افراد لاغر، با افزایش سن یا بسته به نور و زاویه دید، واضحتر به نظر برسند. این وضعیت در بسیاری از افراد طبیعی است و بهتنهایی الزاماً نشانه بیماری یا واریس واقعی محسوب نمیشود.

واریس واقعی صورت (نادر)
واریس واقعی به شکل رگهای برجسته و طنابی در صورت نادر است و اگر چیزی شبیه واریس برجسته در صورت دیده شود، باید دقیقتر بررسی شود تا با مواردی مثل ناهنجاریهای عروقی یا مشکلات دیگر اشتباه نشود.

واریس دست
رگهای برجسته دست یکی از رایجترین دلایل نگرانی افراد است، اما در بخش بزرگی از موارد، برجسته بودن رگهای دست طبیعی است و بهتنهایی «واریس» محسوب نمیشود. دستها برخلاف پاها، معمولاً مثل سیستم وریدی اندام تحتانی تحت فشار گرانشی مداوم قرار ندارند؛ به همین دلیل، واریس واقعی دست نسبتاً نادرتر است.

- واریس دست خفیف (اغلب طبیعی): برجستگی رگها بدون درد و بدون تورم؛ کاهش برجستگی با بالا گرفتن دست
- واریس دست متوسط (نیازمند توجه): برجستگی واضحتر یا مسیر کمی پیچخورده، گاهی احساس سنگینی یا ناراحتی خفیف، بهخصوص اگر جدید باشد
- واریس دست شدید (نادر و مهم): تورم واضح، درد، قرمزی/گرمی، تغییر رنگ پوست، یا برجستگیهای تودهمانند روی مسیر رگ که میتواند نشانه مشکل زمینهای باشد
جمعبندی نهایی
واریس یک بیماری با طیف شدت گسترده است و نباید آن را فقط بر اساس ظاهر یا اسمگذاریهای رایج قضاوت کرد. عکسها میتوانند به درک بهتر کمک کنند، اما تشخیص قطعی و تعیین شدت واقعی بیماری بر اساس علائم و در صورت نیاز سونوگرافی داپلر انجام میشود. در صورت وجود درد مداوم، تورم، تغییر رنگ پوست یا زخم، مراجعه به پزشک ضروری است. کلینیک سعادتآباد برای شما این فرصت را فراهم کرده است تا پس از تشخیص بیماری و شدت آن توسط پزشکان متخصص قلب و عروق، درمان مناسب برای رگهای واریسی شما انجام شود.
اولین نفری باش که دیدگاه میذاره